Door: Lilian van Karnenbeek, Michiel Stapper en Fabi van Berkel

Op 16 februari 2017 stapten drie RLINK onderzoekers (Lilian, Michiel en Fabi) op het vliegtuig om deel te nemen aan het Planning Law and Property Rights (PLPR) congres in Hong Kong. Academische congressen als deze zijn dé manier om kennis uit te wisselen en onderzoeksresultaten te presenteren. Dit specifieke PLPR-congres – dit jaar georganiseerd door de University of Hong Kong – is een plek waar experts in planning, wetgeving en eigendomsrechten samenkomen om de overlap en grenzen in elkaars vakgebied op te zoeken. Een grote toegevoegde waarde van een dergelijk internationaal congres is het inzicht in planningssystemen en -praktijken uit verschillende landen en contexten, hetgeen reflectie op de Nederlandse planningssysteem en – praktijken uitlokt. Daarnaast kunnen dergelijke congressen inspiratie bieden voor vernieuwende concepten in lokale gebiedsontwikkeling en planning. Met dit in het achterhoofd keken wij uit naar ons eerste PLPR-congres en een bezoek aan Hong Kong, dat zich door haar interessante context (hoge dichtheden en unieke regelgeving) perfect leent voor een ontmoeting tussen planners.

Voordat het congres op woensdag 22 februari begon, namen de onderzoekers deel aan de PhD workshop en een excursie. Tijdens de PhD workshop presenteerde wij onze onderzoeksprojecten. Ervaren wetenschappers gaven vervolgens nuttige tips op onze onderzoeksvoorstellen. Daarna vonden er interessante discussies plaats over onderzoeksmethoden. De dag na de PhD workshop gingen wij op busexcursie door Hong Kong Island. Hier kregen wij veel te horen over de geschiedenis van Hong Kong en bezochten wij een project met sociale huurwoningen (zie afbeelding).

Congresdag 1.
Na een kennismaking met Hong Kong was het op 22 februari tijd om echt aan het werk te gaan (de PhD workshop daargelaten). De eerste dag werd afgetrapt door een keynote van Rachelle Altermann (technovium, Israël) over ‘the role of law in planning: from devil to angel’.  Zij gaf een inhoudelijk interessante presentatie over hoe het recht optimale planning teweeg kan brengen, wanneer je het goed organiseert. Voor ons jonge onderzoekers was de lezing een genot om naar te kijken. Een zeer geagendeerde en temperamentvolle Canadese/Israëlische professor schetste haar inzichten met betrekking tot internationaal vergelijkend onderzoek op het snijpunt van recht en planning aan de hand van een inspirerende presentatie, die werd ondersteund door comic sans, animaties van duivels en engelen en een aantal scherpe opmerkingen. Na de eerste keynote, waren wij dus niet alleen wakker, maar ook geamuseerd en enthousiast voor het vervolg van de dag.

Direct na de opening van het congres was Lilian aan de beurt om in één van de eerste sessies, institutional innovations in planning and land markets, haar onderzoek te presenteren. Na een redelijk monotoon betoog over eigendomsrechten, zorgde Lilian gelukkig voor een meer levendige tweede presentatie over haar onderzoek. Verder was het voor Lilian een mooie gelegenheid om haar dilemma’s voor te leggen aan internationale collega’s: het koppelen van de verzamelde data aan de analytisch kader blijkt een uitdaging. Hoewel er in de discussie niet direct handvaten werden geboden, zorgt de herkenning van de complexiteit en de motiverende woorden van international collega’s wel voor een geruststelling. De presentatie die daarop volgde over burgerparticipatie in twee Canadese cases bleek vooral een bevestiging van bekende literatuur. Hoewel het interessant was, gezien de andere internationale context, was het voor ons niet zozeer vernieuwend.

Na de lunch, met interessante én nuttige kennismaking met twee rechtsgeleerden uit Hamburg (potentiële case Michiel), bemerkten we tijdens de tweede sessie de aanwezige diversiteit tussen de onderzoeken en presentaties. Na een enigszins taaie lofzang over Common Law in Engeland – an Island view, volgde een verhaal over segregatie van een Nederlandse collega, waarin het werk van Jane Jacobs centraal stond. In de sessie ‘informality’ werd een verhaal verteld over hoe een endogene institutionele benadering toegepast kan worden om ontwikkelingen in China te begrijpen door dr. Ho. Dit was voor Fabi een reden om dr. Ho (universiteit van Delft) aan te spreken over haar promotieonderzoek naar informele planning (CLIUDs) en de mogelijke institutionele veranderingen in Nederland met de komst van de omgevingswet.

Waar de bulk aan informatie en de discussies door de dag heen zorgde voor vermoeidheid (lees: jetlag) bij de onderzoekers werd de tweede Keynote ‘Financial innovations’ overgeslagen. In plaats daarvan werd er gereflecteerd met enkele Nederlandse onderzoekers over de eerste PLPR dag dat resulteerde in een interessante inhoudelijke discussie. Kortom, een succesvolle eerste dag!

Congresdag 2
De tweede dag van het congres begonnen wij met sessies over gebiedsontwikkeling in China. Omdat China officieel een communistisch land is, is alle grond in bezit van de staat. Op dit moment wordt grond in een erfpachtsysteem voor 70 jaar verpacht. Momenteel is China op zoek naar een nieuw systeem dat beter past bij de huidige economische en sociale behoeftes. Omdat het systeem nog niet goed werkt voor de openbare ruimte kunnen er rare dingen gebeuren. Zo wist een miljonair in Beijing een villa/park te bouwen bovenop een groot flatgebouw omdat er geen regelgeving is over de openbare ruimte bovenop flatgebouwen (zie foto).

Na de sessies over gebiedsontwikkeling in China, mocht Michiel zijn onderzoek naar de rol van consultants in het betrekken van burgers bij stedelijke planning presenteren. Het idee om onderzoek te doen naar de rol van consultants werd enthousiast ontvangen. Veel wetenschappers waren het er mee eens dat daar te weinig onderzoek naar gedaan wordt. Grappig was ook dat ongeveer de helft van de zaal aangaf zelf nog consultant te zijn of te zijn geweest. Dit bevestigt het beeld dat consultants in zowel de publieke als de private sfeer overal actief zijn. Tijdens de sessie werd Michiel aangemoedigd om zo snel mogelijk te publiceren, want de aanwezigen waren benieuwd naar de resultaten!

De tweede conferentie dag bestond niet alleen uit inhoudelijke sessies, ’s avonds stond ook het conferentiediner op het programma! Met de bus en de boot werden we naar Jumbo Kingdom Restaurant gebracht. Voordat het tiengangendiner op tafel kwam werd er in het Chinees gezongen en werd een drakendans opgevoerd. Een volksdans die zeer kenmerkend is voor de Chinese cultuur. Daarna konden we beginnen met het diner! Als vegetariërs kregen wij natuurlijk een apart menu. Helaas bleek het alleen wat moeilijk om variatie in dit menu aan te brengen. Kregen we de ene gang koude bleekselderij, bestond de volgende gang uit warme bleekselderij. Visten we toch enigszins achter het net.

Congresdag 3
Tijdens de derde en laatste congres dag begonnen wij met een aantal inhoudelijke sessies over land values. De onderzoekers die in deze sessies presenteerde kwamen allemaal uit verschillende landen, waardoor uiteindelijk gediscussieerd kon worden over het beleid rondom land values in Israël, Zwitserland, Duitsland en Spanje. Een duidelijke les uit deze sessies: context matters! Vervolgens werd een sessie bijgewoond over eigendomsrechten gerelateerd aan bodemverschuivingen in Servië. Zoals beschreven in het Servische burgerlijk wetboek uit 1844: “if the top soil fell to the bottom, and it lost its previous look it should belong to the owner of lower land[1]. Dit houdt concreet in dat als er een bodemverschuiving plaatsvindt en de grond komt op jouw terrein terecht, je ook meteen zelf verantwoordelijk bent voor de schade. Nu blijken de meeste mensen in Servië hier niet voor verzekerd te zijn. Dit gaat dus nog interessante casussen opleveren in Servië gezien de verwachte toename aan bodemverschuivingen door klimaatveranderingen.

Na de pauze was het dan eindelijk tijd voor Fabi om haar eerste gedachten rondom haar promotieonderzoek te presenteren! Een uitstekend moment voor Fabi om haar ideeën voor haar onderzoek te testen. Vol interesse wordt er naar Fabi geluisterd en enigszins vol verwondering wordt geluisterd naar haar enorme ambitieuze plannen. Fabi zal de komende tijd genoeg keuzes moeten maken, maar dit soort momenten lenen zich er uitstekend voor om de keuzes aan het wetenschappelijke publiek voor te leggen. Na deze sessie volgt er nog een interessant discussie over hoe woorden in verschillende contexten, verschillende betekenissen hebben. Zo wordt door de Amerikaanse collega’s verbaasd gereageerd op het woord planning instrument. De Amerikaanse collega’s associëren het woord instrument vooralsnog alleen met banjo’s, gitaren en trompetten. Ook wordt benadrukt dat planning in verschillende contexten op verschillende manieren wordt uitgedrukt en gedefinieerd. Men spreekt over urban planning, spatial planning, town planning. Sommigen wetenschappers beargumenteren dat het zinvol is om over de definities van dit soort begrippen te discussiëren tijdens de volgende PLPR-conferentie.

Na deze sessies is het inhoudelijk deel van de conferentie over en is het tijd voor de General Assembly. Tijdens de General Assembly worden veel mensen bedankt, met een nadrukkelijk dankwoord voor de organisatoren van de Hong Kong University. Uiteindelijk werd in een vrij lange en monotone presentatie de PLPR-conferentie voor volgend jaar gepresenteerd. Bestemming: Servië! Wie weet is RLINK dan weer present? Uiteindelijk wordt de conferentie afgesloten met een welverdiende borrel, waar links en rechts nog wat telefoonnummers en visitekaartjes worden uitgewisseld!

Kortom, de PLPR-conferentie was een groot succes voor de RLINK onderzoekers! PLPR is een uitstekend platform om contact te leggen met nationale en internationale collega’s, cases te vinden voor onderzoeken en te zien waar vergelijkbaar onderzoek plaatsvindt en zo (academische) samenwerking te verkennen.

[1] Quoted, Sofija Nikolic PLPR Conference 2017, 24 feb. 2017