De vierde R-Link workshop op 30 maart op het Marineterrein in Amsterdam was wederom een geslaagde ontmoeting tussen wetenschap en praktijk. Het programma bestond uit diverse onderdelen, waaronder presentaties over de ontwikkelingen op het Marineterrein, en over institutionele verandering in incrementele gebiedsontwikkeling. Daarnaast was er een historische rondleiding over het terrein en een workshop over participatie en inclusiviteit.

We werden ontvangen met een lunch in de oude commandantswoning, het voormalige huis van de gezagvoerder van het Marine Etablissement. Een mooie zaal met een stijlvol jaren zeventig interieur, waar een heerlijke lunch op ons stond te wachten.

Na de lunch werd het workshopprogramma geopend door Michiel Hulshof, gevolgd door een korte R-LINK update door Leonie Janssen. Daarna is het woord aan Lilian van Karnebeek. In de presentatie bespreekt zij haar ideeën uit haar eerste artikel. Hierin gebruikte ze een analytisch framework om incrementele gebiedsontwikkeling vanuit een institutioneel perspectief te analyseren. Het idee is om verschillende formele en informele regels te identificeren en de verandering in deze regels gedurende het proces in kaart te brengen. Het analytische framework is gebaseerd op werk van nobelprijs winnaar Elinor Ostrom, en wordt doormiddel van een aantal aanpassingen geschikt gemaakt om incrementele gebiedsontwikkelingen te analyseren.


Aansluitend op de presentatie van Lilian ging Liesbeth Jansen, directeur van het projectbureau Marineterrein, dieper in op het heden en de toekomst van dit bijzondere gebied in hartje Amsterdam. Van het rijk en de gemeente heeft zij de opdracht gekregen om vanuit het programma het terrein te ontwikkelen. Om dat te verwezenlijken is sinds 2015 het Marineterrein gedeeltelijk opengesteld. Gefaseerd werken ze toe naar een gehele openstelling in 2018. Anders dan bij klassieke ontwikkeling, heeft het terrein geen vastgesteld functieplan maar vind de ontwikkeling op organische wijze plaats.

Na de presentaties is het tijd om te genieten van de prachtige omgeving en natuurlijk het mooie weer. Oud-marineman Hans Bartelsman gaf ons een rondleiding over het etablissement. De rondleiding begon net buiten de zeventiende-eeuwse toegangspoort van het terrein. Bartelsman voerde ons langs verschillende locaties; zoals de voorwerf, waar tot aan de sluiting aan het begin van de twintigste eeuw een groot deel van de Nederlandse oorlogsvloot werd gebouwd en onderhouden, en ook langs het voormalige officiersverblijf en de plek waar Vincent van Gogh in 1877 een jaar verbleef.

In het laatste onderdeel gingen we zelf aan de slag. Na een korte inleiding van Anikka Fulop werd de groep verdeeld in verschillende subgroepen. Elke groep ging met een eigen vraagstuk aan de slag. Plenair werden de uitkomsten besproken; hoe betrek je burgers in het besluitvormingsproces, en hoe maak je het inclusief? Hoe geef je de invloed van burgers vorm? Wat zijn eigenlijk de voor- en nadelen van het betrekken van burgers bij het ontwikkelingsproces van het Marineterrein?

De exercitie leverde interessante aanknopingspunten op. Er werd onder andere gehamerd op het belang van duidelijke communicatiestrategieën om naast enkele buurtbewoners ook een breder publiek te bereiken. Het sluiten van een Community Benefits Agreements (CBAs) werd genoemd als mogelijkheid om helder te maken wat de inspraak ruimte is voor bewoners. CBAs betrekken bewonersorganisaties en belangenverenigingen direct bij een ontwikkeling van hun omgeving. Naast het creëren van draagvlak en eigenaarschap bij burgerparticipatie, kan het verassende invalshoeken opleveren.